W spotkaniu wzięli udział przedstawiciele i przedstawicielki organizacji pozarządowych (Fundacja Stocznia, Habitat for Humanity, ATD Czwarty Świat, Stowarzyszenie MONAR, Stowarzyszenie Ariadna, Wspólnota Robocza Związków Organizacji Socjalnych, Polski Komitet EAPN), ośrodków badawczych (m.in. Instytut Badań Strukturalnych), przedstawiciele związków zawodowych, działacze społeczni oraz eksperci.

Punktem wyjścia do rozmowy był zaprezentowany podczas spotkania raport z przeprowadzonego przez Fundację Stocznia procesu o nazwie ,,Narada obywatelska o kosztach energii”.

Po spotkaniu powstało Stanowisko Grupy Partycypacyjnej pt.: „Ubóstwo energetyczne – wsparcie odbiorców wrażliwych i rekomendacje rozwiązań problemu”.

W stanowisku uczestnicy zwracają uwagę m.in.: na problem debaty publicznej wokół tematyki ubóstwa energetycznego i ryzyka antagonizacji różnych grup społecznych, ale też na ubóstwo energetyczne dotykające bezpośrednio instytucji społecznych i pozarządowych.

Stanowisko podnosi również kwestię klasowego wymiaru dotychczasowych polityk wsparcia termomodernizacji budynków. Większość dotychczasowych programów instytucji rządowych i europejskich – jak np. dopłaty do instalacji fotowoltaicznych – trafiała w zdecydowanej większości do klasy średniej i wyższej.

Zapraszamy do lektury całości stanowiska:

Stanowisko Grupy Partycypacyjnej „Ubóstwo energetyczne – wsparcie odbiorców wrażliwych i rekomendacje rozwiązań problemu”

Stanowisko powstało w ramach projektu ,,Porozmawiajmy o ubóstwie i wykluczeniu społecznym” z dotacji programu Aktywni Obywatele – Fundusz Krajowy, finansowanego przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię w ramach Funduszy EOG.

Zapraszamy do zapoznania się z pełną treścią naszej opinii:

Opinia WRZOS i EAPN Polska do projektu Krajowego Programu Reform 2023/2024

W streszczeniu tegorocznego raportu możemy znaleźć m.in. następujące stwierdzenia:

• W 2022 r. w ramach Planu Realizacji Europejskiego Filaru Praw Socjalnych polskirząd przyjął, że do 2030 r. 1,5 miliona mieszkańców Polski uwolni się od zagrożenia ubóstwem i wykluczenia społecznego (wskaźnik unijny AROPE). W całej UE ma to być 15 mln osób. Jako EAPN Polska zwracaliśmy uwagę, że przyjęty przez Polskę cel mógłby być bardziej ambitny i zgodny z celem nr 1 Zrównoważonych Celów Rozwoju ONZ, (obniżenie ubóstwa o połowę, czyli 3 mln osób), i zawierać też cele dotyczące dzieci (co najmniej 500 tys. oraz likwidacja bezdomności dzieci). Warto też dodać cel dotyczący osób starszych (co najmniej 500 tys.).
• Sytuacja seniorów (w wieku 65+) pogarsza się pod względem części wskaźników, Liczba seniorów żyjących w ubóstwie relatywnym rośnie: z 1,2 miliona w 2019 r. do 1,3 miliona w 2020 i bez zmian w 2021 r. Od 2015 r. nastąpił wzrost z 932 tys., czyli aż o 43 proc. Systematycznie rośnie też udział osób starszych wśród osób korzystających z pomocy żywnościowej od 64 tys. w 2015 r. do 157 tys. w 2021 r. (wzrost o 147 proc.). Nie trzeba było więc kryzysu kosztów życia, aby sytuacja pogarszała się. W 2022 i w 2023 r. ten trend będzie prawdopodobnie postępował, czyli Polska będzie się oddalała od celu.
• W 2021 r. zasięg ubóstwa skrajnego zmniejszył się z 5,2 od 4,2 proc., powracając do poziomu z 2019 r. Zasięg ubóstwa relatywnego właściwie się nie zmienił (z 11,8 do 12 proc.) po tym jak spadł w 2020 r. z powodu zmniejszenia się średnich wydatków, a tym samym granicy ubóstwa.
• Liczba dzieci w skrajnym ubóstwie zmniejszyła się o około 77 tys. – z 410 tys. w 2020 do 333 tys. w 2021 r. Gdyby miało ich być mniej niż 1 proc., co powinno być celem rządu, to ta liczba nie powinna być wyższa niż 62 tysiące. Żeby to osiągnąć, zasięg ubóstwa skrajnego dzieci musiałby się zmniejszyć aż o 81 proc.
• W 2021 r. zasięg pogłębionej deprywacji materialnej i społecznej (rodziny nie stać na zaspokojenie co najmniej 7 z 13 potrzeb) wzrósł aż o 99 tys. do 922 tys. po latach spadków z 2,6 miliona w 2015 r. do 823 tys. w 2020 (spadek o 69 proc.). Według wstępnych danych było to 2,9 proc. Polskiego społeczeństwa. Jest to mniej niż w innych dużych krajach UE. Dla porównania: w Niemczech 4,2 proc., Francja 5,9 proc., Hiszpania 8,3 proc. Najniższy wskaźnik miała Finlandia 1,1 proc.
• Liczba osób, którym przyznano świadczenia pomocy społecznej spadła kolejny rok z rzędu o 12 proc. (w roku pandemicznym spadła o 8 proc.) w stosunku do roku 2020. Wyjątkiem były osoby, którym przyznano miejsce w schronisku dla osób bezdomnych, gdzie nastąpił wzrost o 7 proc. Spadek świadczeniobiorców nie wynika z poprawy sytuacji ubogich gospodarstw domowych. Jest to związane z niewystarczającą waloryzacją kryteriów dochodowych do pomocy społecznej, które w 2022 r. będą w większości typów rodzin niższe niż granica skrajnego ubóstwa.
• System świadczeń pieniężnych wymaga dalszych reform. Ze względu na brak waloryzacji świadczenia na dzieci i osoby z ograniczoną samodzielnością (świadczenie wychowawcze, zasiłki rodzinne i dodatki do nich, zasiłek pielęgnacyjny, specjalny zasiłek opiekuńczy, świadczenie alimentacyjne) gwałtownie tracą na wartości ze względu na dwucyfrową inflację.
• Rząd przyjął Strategię Rozwoju Usług Społecznych w czerwcu 2022 r. Dokument ten wyznacza cele i działania w obszarach usług wsparcia rodziny i pieczy zastępczej, osób starszych, osób z niepełnosprawnościami, osób z zaburzeniami psychicznymi oraz w kryzysie bezdomności. Głównym wyzwaniem będzie jego systematyczna realizacja w kolejnych latach w partnerstwie z organizacjami pozarządowymi, co będzie wymagało zapewnienia znaczących nakładów finansowych.

Zapraszamy do pobrania raportu:

Poverty Watch 2022. Monitoring ubóstwa finansowego i polityki społecznej przeciw ubóstwu w Polsce 2022

Publikacja przygotowana w ramach projektu ,,Porozmawiajmy o ubóstwie i wykluczeniu społecznym” z dotacji programu Aktywni Obywatele – Fundusz Krajowy, finansowanego przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię w ramach Funduszy EOG.

Tradycyjnie z okazji Międzynarodowego Dnia Walki z Ubóstwem publikujemy ten raport na temat biedy w Polsce.

Wśród tez prezentowanych w raporcie znajdziemy m.in następujące stwierdzenia:

• W 2020 r. zasięg ubóstwa skrajnego zwiększył się z 4,2 do 5,2 proc., a ubóstwa relatywnego zmniejszył się z 13 do 11,8 proc. Ten drugi fakt nie jest pozytywny, gdyż wynika ze spadku średnich wydatków w społeczeństwie w czasie pandemii.
• Liczba Polaków żyjących w skrajnym ubóstwie zwiększyła się o około 378 tys. – z 1,6 mln w 2019 do 2,0 mln w 2020 roku.
• Wpływ epidemii na sytuację Polaków łagodziły wprowadzone wcześniej świadczenia między innymi:
  ■ na dzieci (świadczenie wychowawcze), dodatkowo upowszechnione na wszystkie jedyne i pierwsze dzieci w 2019 r.,
  ■ tymczasowe świadczenie postojowe dla osób na umowach cywilnoprawnych
  i samozatrudnionych (2080 zł) oraz
  ■ dodatek solidarnościowy dla osób zwalnianych z pracy (1400 zł).
• Liczba osób, które skorzystały z głównych świadczeń pomocy społecznej w roku
  pandemii spadła o 8 proc. w stosunku do roku 2019. Wyjątkiem były specjalne zasiłki celowe przyznawane pod warunkiem podpisania kontraktu socjalnego (wzrost o ponad 1000 proc.).
• Polityka przeciwdziałania ubóstwu i wykluczeniu powinna uwzględniać nie tylko płacę minimalną i świadczenia pieniężne – odpowiednio wysokie, regularnie waloryzowane i skoordynowane. Wsparcie finansowe powinno być połączone z dostępnymi, dobrej jakości usługami dla osób w wieku produkcyjnym, np.:
  ■ wsparcie w nabywaniu i podnoszeniu kwalifikacji zawodowych,
  ■ pomoc w szukaniu i utrzymaniu zatrudnienia,
  ■ zapewnianie opieki nad dziećmi i zależnymi osobami dorosłymi,
  ■ dostęp do mieszkalnictwa społecznego i transportu publicznego.
• Podaż dobrej jakości usług społecznych (np. asystencja osobista, usługi opiekuńcze) w Polsce jest zbyt niska w stosunku do potrzeb. Wiele samorządów w ogóle ich nie zapewnia.
• Polska nie ma zintegrowanej strategii rozwoju usług środowiskowych w celu zmniejszenia napływu dzieci, osób niepełnosprawnych, starszych i osób w kryzysie do placówek całodobowych na pobyt długoterminowy. Stąd też konieczna jest ambitna i adekwatna strategia deinstytucjonalizacji.

Zapraszamy do pobrania raportu:

„Poverty Watch 2021:  Monitoring ubóstwa finansowego i polityki społecznej przeciw ubóstwu w Polsce w 2020 r.”

Zwracamy uwagę, iż dotychczasowa praca grup roboczych, powołanych w lutym 2020 r. przez ówczesne Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej miała służyć m.in. przygotowaniu wkładu do zapisów właśnie tego programu w zakresie deinstytucjonalizacji.

W dniu 28 sierpnia 2020 r. skierowaliśmy do Pani pismo, w którym wskazywaliśmy, iż wiele elementów dotyczących rozwoju usług społecznych powinno znaleźć się w proponowanym przez MRPiPS Krajowym Programie Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu do 2030 roku. Między innymi wskazywaliśmy, że Program ma „nieco inną perspektywę, zarówno czasową, jak i merytoryczną, i nie może zawrzeć wielu istotnych elementów całego procesu deinstytucjonalizacji, jak również spełnić wymaganych ram strategicznych tego procesu”.  Niestety nie otrzymaliśmy odpowiedzi na nasz list, podobnie jak na list z listopada 2020 r., podpisany przez blisko sto organizacji obywatelskich, do Prezesa Rady Ministrów i Prezydenta RP. Jednak z satysfakcją możemy odnotować decyzję Pani Minister o powołaniu Zespołu do spraw opracowania Strategii deinstytucjonalizacji usług społecznych w Polsce, co dowodzi, że intencje strony rządowej i obywatelskiej zmierzają w tym samym kierunku.

A dalej:

Niestety Program w obecnym kształcie nie może zostać przez nas poparty.

Pełny tekst naszych uwag w formacie pdf.