Uruchomiliśmy stronę, gdzie można zapoznać się w całości z tym materiałem, jak również naszymi dotychczasowymi działaniami w tym zakresie: https://www.deinstytucjonalizacja.info

Można porównać propozycje MRiPS oraz propozycje powstałe jako wspólna praca organizacji społecznych przedstawicieli samorządu regionalnego i administracji samorządowej.

Na zdjęciu: DPS w Kozarzach; autor: Andrzejs32 at Polish Wikipedia, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons

Pod apelem podpisało się ponad 160 osób z organizacji społecznych, spółdzielnie socjalnych, przedstawicieli samorządów regionalnych i osób prywatnych.

Na początku zwracamy uwagę, że w Krajowym Planie Odbudowy całkowicie zabrakło wsparcia dla działań przyspieszających proces deinstytucjonalizacji usług społecznych w Polsce. A jednym z kluczowych
warunków powodzenia procesu deinstytucjonalizacji jest rozwój mieszkalnictwa wspomaganego.

W apelu piszmy także:

“Mieszkania wspomagane stanowią realną alternatywę dla pobytu różnych grup osób (m.in. osób
z niepełnosprawnościami, w tym z niepełnosprawnością intelektualną, osób z problemami zdrowia
psychicznego, osób w kryzysie bezdomności) w placówkach całodobowych (np. takich jak domy
pomocy społecznej, noclegownie, schroniska dla osób bezdomnych). Mieszkania te wspierają powrót
tych osób do pełnego uczestnictwa w życiu społecznym i zawodowym i w pełni niezależnego życia
(np. osób w kryzysie bezdomności, młodzieży opuszczającej pieczę zastępczą, osób
z niepełnosprawnościami), ale mogą też być mieszkaniami docelowymi dla części osób, które
z różnych przyczyn potrzebują wsparcia w codziennym funkcjonowaniu (np. osób z
niepełnosprawnościami).”

Dalej piszemy m.in. o działaniach niezbędnych do rozwoju tego rodzaju mieszkalnictwa w Polsce (są to: reforma legislacyjna, poprawa dostępu do infrastruktury mieszkaniowej, zapewnienie dostępu do usług społecznych, świadczonych w tych mieszkaniach) oraz które z nich należy uwzględnić w KPO (reforma legislacyjna, poprawa dostępu do infrastruktury mieszkaniowej).

Zwracamy uwagę, że przy wykorzystaniu pustostanów, którymi dysponują gminy oraz wsparciu jego renowacji z KPO i EFS można stworzyć ok. 5 tys. mieszkań wspomaganych o średniej powierzchni 50 m².

W liście proponujemy także zmianę nazwy obszaru dotyczącego efektywności, dostępności i jakości systemu
ochrony zdrowia na „Efektywność, dostępność i jakość systemu ochrony zdrowia i usług społecznych”.

Piszemy też, że reforma związana z mieszkalnictwem wspomaganym i inwestycje w mieszkalnictwo wspomagane są zgodne z polityką Unii Europejskiej, z kierunkami rozwoju wyznaczonymi w dokumentach ONZ. A co najważniejsze są:

“przede wszystkim ważne dla tysięcy obywateli i obywatelek naszego kraju, którzy dziś nie mogą żyć w mieszkaniach i prowadzić niezależnego życia, a także dla osób pracujących w wieloosobowych placówkach całodobowych i ich rodzin”.

Liczymy, że deinstytucjonalziacja w postaci wsparcia dla mieszkalnictwa wspomaganego znajdzie miejsce w KPO.

Pełna treść listu:

Apel_mieszkania wspomagane w KPO

O naszym liście napisała Rzeczpostpolita.

Proponowaliśmy m.in. zwiększenie dodatku za pracę w terenie do 500 zł, uchwalono 400 zł.

Postulowaliśmy poszerzenie kręgu uprawnionych do dodatku za pracę w terenie, co częściowo zostało uwzględnione.

Po trzecie, chcieliśmy przyspieszenia praw do dodatkowego urlopu z 5 do 2 lat stażu, przyjęto skrócenie do 3 lat.

Nasze pozostałe postulaty z apelu ze stycznia 2020 nie zostały uwzględnione. Dla przypomnienia:

„Po czwarte, należy doprowadzić do konsekwentnego stosowania ustawy wymagającej od gmin zatrudniania jednego pracownika socjalnego w pełnym wymiarze czasu pracy na 2000 mieszkańców lub 50 środowisk objętych pracą socjalną, co można wyegzekwować przy pomocy służb wojewody.

Po piąte, należy ustawowo określić, iż pracodawcy, organy władzy i administracji rządowej i samorządowej tworzą odpowiednie warunki dla zapewnienia bezpiecznych warunków pracy pracownikom socjalnym”.

Później, monitorowaliśmy proces zmian w ustawie o pomocy społecznej na etapie prac legislacyjnych rządu, zgłaszając w listopadzie uwagi w procesie konsultacji.

Traktujemy uchwalenie tej ustawy to jako początek działań. Istotny wzrost wynagrodzeń, liczby pracowników zgodnie ze standardami i ich bezpieczeństwa ciągle przed nami. Pracownicy pomocy społecznej w tym pracownicy socjalni mogą zawsze liczyć na wsparcie WRZOS i naszych organizacji w swojej walce.

List otwarty z jednej strony uruchomił działania po stronie rządowej co w konsekwencji doprowadziło do powołania w Ministerstwie Rodziny i Polityki Społecznej zespołu ds. strategii deinstytucjonalizacji, na czele z ministrem Wdówikiem, z drugiej zaś żywą reakcję Prezydenta RP i jego Kancelarii. Inaugurując posiedzenie forum, w którym wzięło ponad setka sygnatariuszy listu Prezydent Andrzej Duda stwierdził m.in.

„Deinstytucjonalizacja – by ją przybliżyć, a zarazem ukazać, czym ona w istocie jest, streściliśmy to słowo w trzech innych, a mianowicie: uspołecznienie, upodmiotowienie, personalizacja.

Uspołecznienie w tym znaczeniu, że człowiek pozostaje w swoim środowisku, swoim otoczeniu i jednocześnie zyskuje kontakt z nowymi ludźmi – a więc zwłaszcza ten człowiek, który np. z takich czy innych przyczyn jest zamknięty w domu, czy z uwagi na daleko posuniętą niepełnosprawność, czy przebywa w domu ze względu na wiek, w związku z czym krąg jego kontaktów jest na co dzień bardzo wąski, ograniczony do rodziny. Do tego człowieka przybywają nowi ludzie, w związku z tym zyskuje nowe kontakty społeczne.

Jednocześnie nie jest wyrwany ze swojego środowiska, swojego gniazda. Bardzo często ta starsza osoba nie jest przenoszona w inne miejsce – właśnie do jakiejś instytucji, która służy do tego, by mogły tam przebywać i aby była sprawowana opieka nad osobami czy to z niepełnosprawnością, czy właśnie potrzebującymi pomocy z uwagi na daleko posunięty wiek.

Upodmiotowienie – dlatego że to służy realizacji potrzeb tego właśnie człowieka; aby wszystko było ukierunkowane na niego; by działo się to także zgodnie z jego wolą; aby nie było to wobec niego realizowane w sposób przymusowy. Nawet nie dosłownie przymusowo, ale przez przymus konieczności przeniesienia się właśnie do jakiejś instytucji, konieczności opuszczenia swego domu, konieczności stykania się z osobami, które są w danym momencie, bez możliwości de facto współdecydowania, czy kontakt będzie, czy nie.

I wreszcie personalizacja – dlatego że wszystko jest ukierunkowane właśnie na tego człowieka, a nie na instytucję. To nie człowiek dopasowuje się do instytucji – bo przecież wiemy, że tak jest. Instytucje są, mają swoją strukturę, swoje schematy działania i ten, kto styka się z instytucją, z reguły musi się dopasować do stworzonych tam schematów, do istniejących procedur, które są tam wdrażane – a więc musi działać w taki sposób, jaki dyktuje ta instytucja.

A tu wręcz przeciwnie – personalizacja oznacza właśnie ukierunkowanie na człowieka; to, że te świadczenia, usługi mają być dopasowane do człowieka, a nie człowiek dopasowany do usług. Na tym w istocie ma polegać deinstytucjonalizacja”.

Warto zwrócić uwagę, że w podstawowej części spotkania głos oddano panelistom z organizacji obywatelskich: Adamowi Zawisnemu (Instytut Niezależnego Życia), Cezaremu Miżejewskiemu (Wspólnota Robocza Związków Organizacji Socjalnych WRZOS), Tomaszowi Rowińskiemu (Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie), Jakubowi Wilczkowi (Ogólnopolska Federacja na rzecz Rozwiązywania Problemu Bezdomności), oraz Edycie Wojtasińskiej (Koalicja na rzecz Rodzinnej Opieki Zastępczej). Głos zabrał również przewodniczący Zespołu opracowującego strategię deinstytucjonalizacji – Paweł Wdówik, Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych.

Oczywiście nie należało się spodziewać przełomowych decyzji. Prezydent i jego doradcy Paulina Malinowska-Kowalczyk oraz dr hab. Marek Rymsza podjęli się stworzenia platformy dyskusyjnej, która mogłaby wesprzeć działania partnerskie administracji publicznej i organizacji obywatelskich w zakresie wypracowania wspólnego zestawu działań odpowiadających na wyzwania demograficzne, społeczne i finansowe na rzecz spójnego systemu usług społecznych i zdrowotnych w Polsce.

Forum zaplanowano jako inicjatywę cykliczna (dwa, trzy spotkania w roku, w zależności od potrzeb), i jest otwarte dla wszystkich. Wiemy już że jego głównym celem będzie  wspieranie wysiłków w zakresie przygotowania i wdrażania strategii deinstytucjonalizacji. Ale wiemy również że Kancelaria Prezydenta RP planuje monitoring powstawania i funkcjonowania centrów usług społecznych, oraz – co bardzo ciekawe – przygotowanie projektu ustawy dotyczących asystencji osobistej osób z niepełnosprawnością oraz projektu ustawy o działalności pomocowej, odnoszącej się do pracowników wykonujących zawody i profesje pomocowe.

Co tu dużo ukrywać, zarówno w zakresie promocji spychanego w cień problemu deinstytucjonalizacji, oraz w zakresie merytorycznych zapowiedzi to dość duży progres. I co ważne osiągnięty wspólnym działaniem wielu – bardzo różnych – środowisk obywatelskich. Mamy nadzieję, że to początek a nie jednorazowy fajerwerk. Ale to też trochę zależy od naszej dalszej konsekwencji.

WRZOS wziął udział we wspomnianych konsultacjach. Nie byliśmy jedyni – zgłoszono łącznie 88 uwag (co wynika z zestawienia przygotowanego przez NIW i rozsyłanego do uczestników konsultacji[2]). Zgłosiliśmy szereg uwag i propozycji – część z nich została przyjęta przez NIW i uwzględniona w Regulaminie konkursu na 2021 r.

• Skutecznie zabiegaliśmy o podwyższenie wysokości stawek służących przeliczeniu/wyliczeniu wartości wkładu własnego. W efekcie zgłoszonej przez WRZOS propozycji w konkursie w ramach NOWEFIO w 2021 r. obowiązują nowe stawki przeliczeniowe dotyczące wartości godziny pracy wolontariuszy zaangażowanych w realizację projektu, i tak:

– stawka dotycząca wyliczenia godziny pracy wolontariusza w przypadku prac administracyjnych/pomocniczych to 35 zł;

– stawka dotycząca zaangażowania wolontariusza-eksperta czy specjalisty wzrosła do 120 zł/godz.

Wysokość tych stawek jest o tyle ważna, że służą one wyliczeniu wkładu własnego wnoszonego do projektu w postaci pracy wolontariuszy (wkład własny osobowy).

• W zasadach dotyczących realizacji projektów przez Operatorów mikrograntów w ramach NOWEFIO (priorytet I) zabiegaliśmy o adekwatne uwzględnienie potrzeby finansowania działań animacyjnych i edukacyjnych, które mają być także obowiązkowo realizowane obok przyznawania mikrograntów. Po naszej uwadze w prowadzono w Regulaminie zapis określający, że minimalna wartość środków jaką Operator musi przeznaczyć na mikrodotacje to 60% środków jakimi on dysponuje. To ważna informacja dla Operatorów (organizacji, które będą w regonach dysponować środkami na przyznawanie mikrograntów w ramach NOWEFIO, prowadzić działania animacyjne i edukacyjne w tym zakresie)!

W zestawieniu uwag zgłoszonych w trakcie konsultacji odniesiono się, w formule wyjaśnienia, do uwagi WRZOS odnoszącej się do braku jasności doboru zakresu jednego z kryteriów strategicznych dotyczącego dodatkowego punktowego premiowania ofert ukierunkowanych na ściśle określone cele (wskazane w Regulaminie konkursu). Wskazywaliśmy, że dla transparentności procedury dot. wyboru ofert i wyznaczenia kryteriów strategicznych wskazane byłoby dookreślenie podstaw dokonania takiego a nie innego wyboru obszarów/tematyki, np. priorytetowe polityki publiczne rządu wskazane w konkretnych programach/strategiach rządowych obowiązujących w danym okresie, ustanowienie danego roku kalendarzowego rokiem dedykowanym np. jakiejś́ grupie społecznej, upamiętnieniu wydarzenia historycznego itp. (np. rok 2020 r. był ustanowiony przez Rzecznika Praw Pacjenta Rokiem Seniora). W formule wyjaśnienia Narodowy Instytut Wolności wskazał, że kryterium 4 zostało określone w celu promowania kluczowych obszarów polityk publicznych – nie wskazano jednak, o które polityki publiczne chodzi.

W rozstrzygnięciach i ustosunkowaniu się przez NIW do zgłoszonych uwag znalazły się także wyjaśnienia do naszych uwag i propozycji, które zostały odrzucone. Trudno mówić o konsultacjach publicznych, które ze swej istoty zakładają możliwość wprowadzania zmian i wpływania na kształt projektowanego dokumentu, gdy jako podstawę odrzucenia zgłoszonej propozycji przedstawia się informacje, że w Regulaminie już uregulowano te kwestie…

Z uwagami zgłoszonymi do propozycji Regulaminu konkursu w edycji 2021 w ramach Programu NoweFIO można zapoznać się tu: https://www.niw.gov.pl/wp-content/uploads/2021/03/Zestawienie_uwag-2021-FIO.pdf

Tymczasem do 29 marca trwa nabór wniosków w konkursie, którego projekt Regulaminu konsultował WRZOS. Więcej o naborze wniosków można przeczytać tu:  https://niw.gov.pl/nowefio-2021-ogloszenie-o-konkursie/

[1] https://niw.gov.pl/konsultacje-spoleczne-regulaminu-nowefio-2021/

[2] https://www.niw.gov.pl/wp-content/uploads/2021/03/Zestawienie_uwag-2021-FIO.pdf